Psikoterapide etik farkındalık, yalnızca danışanlara karşı sorumluluk değil, terapistin kendine karşı da bir yüzleşme sürecidir. Çoğu terapist, mesleğini vicdanla yapan, dürüst ve özenli kişilerdir. Yine de hiçbirimiz hatasız değiliz. Her birimiz zaman zaman yanılabilir, gözden kaçırabilir, eksik düşünebiliriz. Bu nedenle etik farkındalık, başkalarını sorgulamadan önce kendimizi sorgulama cesaretiyle başlar.
Pope ve Vasquez’e göre terapist, kendi düşüncelerini sorgulamadığı sürece etik farkındalığını kaybeder. “Ya yanılıyorsam?” sorusu, terapistin zihinsel rehberidir. Bu soru yalnızca şüphe değil, etik gelişimin kendisidir. Çünkü etik düşünme, kesinliklerden değil, sorgulamadan doğar.
Kendini Sorgulamak Etik Olgunluğun Temelidir
Birçok terapist, başkalarının hatalarına dikkat kesilirken kendi varsayımlarını sorgulamayı ihmal eder. Başkalarının etik körlüğünü eleştirmek kolaydır, ama kendi kör noktalarını fark etmek çok daha zordur. Pope, Sonne ve Greene’in (2006) vurguladığı gibi, etik farkındalığın ilk adımı, kendi doğrularımızı da kuşku süzgecinden geçirebilmektir.
Eğer kendimizi sürekli başkalarının yanlışlarına odaklanırken buluyorsak, bu durum bir uyarı işaretidir. Çünkü etik olgunluk, başkalarının eksikliklerini aramakla değil, kendi sınırlarımızı görmekle başlar. Gerçek etik farkındalık, dışarıya değil içeriye bakabilmektir.
Sorgulamanın Alanı Sınırsızdır
Kendini sorgulamak bazen rahatsız edici olabilir. Özellikle uzun yıllardır benimsediğimiz doğrular, teoriler veya mesleki yaklaşımlar sorgulanmaya başladığında bu süreç daha da zorlaşır. Ancak etik farkındalık, hiçbir alanı sorgulama dışı bırakmaz.
Belki de bize her zaman rehberlik eden kuramsal bir yaklaşım, yeni bir vakayı anlamamızı engelliyordur. Belki bir danışana karşı geliştirdiğimiz duygusal yakınlık, rapor dilimize sızarak tarafsızlığımızı zedelemiştir. Bu tür anlarda dürüst bir terapist, sorumluluktan kaçmak yerine kendi iç sesini dinler.
Etik farkındalık, kolay cevaplar bulmakla değil, rahatsız edici sorular sormakla gelişir. Bu yüzden terapistin kendine yönelttiği “Neyi atlıyorum?”, “Daha iyi bir yol olabilir mi?” gibi sorular, etik pusulanın gerçek yönünü gösterir.
Kişisel Kör Noktaları Tanımak
Kesinlikler güvenlidir; bize dünyayı anlamlı kılar. Fakat fazla güven, farkındalığı körleştirir. Her zaman “doğru” olduğuna inandığımız bir teori, bazen danışanın özgün ihtiyaçlarını görmemizi engelleyebilir. Aynı şekilde “benim değerlendirmelerim objektiftir” düşüncesi, bizi farkında olmadan yanlılığa sürükleyebilir.
Etik farkındalık, bu kör noktaları dürüstçe kabul etmeyi gerektirir. Çünkü farkında olmadığımız her kör nokta, danışanın yaşamına dokunan bir riske dönüşebilir. Terapist, kendi sınırlarını fark ettiği ölçüde daha etik, daha etkili ve daha insancıl bir ilişki kurabilir.
Sorgulama Cesareti: Politik ve Psikolojik Engeller
Kendini sorgulamak yalnızca kişisel bir mesele değildir; bazen kültürel, kurumsal ya da politik engellerle de çelişir. Pope ve meslektaşları, terapistin “politik olarak yanlış” veya “psikolojik olarak uygunsuz” olarak damgalanma korkusuna rağmen sorgulama cesaretini koruması gerektiğini vurgular. Çünkü gerçek etik farkındalık, konfor alanının ötesinde başlar.
Etik Sorumluluk Kaçınılmazdır
Psikologlar, çoğu zaman net cevapları olmayan karmaşık etik ikilemlerle karşılaşır. Yardım etmeye çalıştıkları insanlar acı içindedir; kaynaklar sınırlıdır; zaman kısıtlıdır. Bu koşullar altında bile terapist, hem danışana hem mesleğe hem de kendine karşı sorumludur.
Kimi zaman en etik karar, bir meslektaşın görüşüyle ya da etik kurulun tavsiyesiyle çelişebilir. Ancak etik farkındalık, kişisel sorumluluğu devretmemek anlamına gelir. Pope ve Vasquez’in belirttiği gibi, hiçbir yasa, hiçbir kurum, hiçbir kod bizi kişisel etik sorumluluktan muaf tutmaz.
Etik karar vermek, yalnızca doğruyu seçmek değil, o seçimin sonuçlarını taşımayı da kabul etmektir. Psikoterapide etik farkındalık, bu yüzden bir teknik değil; bir yaşam biçimidir.
Sonuç
Etik farkındalık, terapistin en güçlü savunmasıdır. Sorgulamak, yanılma riskini azaltır; şeffaflık, terapötik güveni güçlendirir. Hiçbirimiz kusursuz değiliz; ancak hatalarımızı fark edip düzeltme cesareti gösterebiliriz. Etik farkındalık, hem insan olmanın hem de terapist olmanın özüdür.
Çünkü her etik ikilemin sonunda aynı soru yankılanır:
“Şimdi ne yapmalıyım?”
Kaynak:
Pope, K. S., & Vasquez, M. J. T. (2016). Ethics in Psychotherapy and Counseling: A Practical Guide (4th ed.). Wiley.